Autobus zatrzymuje się na przystanku. Drzwi otwierają się, pasażerowie wchodzą szybko — każdy gdzieś się spieszy. W tłumie jest jednak ktoś, kto potrzebuje chwili więcej. Wolniejszego kroku. Czyjejś ręki. Uważnego spojrzenia. Czasem wystarczy drobny gest. Niestety — nie zawsze się pojawia.
To właśnie z takich codziennych doświadczeń osób z niepełnosprawnościami narodziła się kampania społeczna „Dekalog Kulturalnego Pasażera”. Akcja została dedykowana pamięci ś.p. Telesfora Kozłowskiego — mieszkańca, który odważył się opowiedzieć redakcji Gazety Polkowickiej o trudnościach, z jakimi mierzą się osoby poruszające się przy pomocy balkonika. O braku ustępowania miejsca. O braku pomocy. O braku zwykłej, ludzkiej uważności.
Problem nie leży w braku podjazdów czy odpowiednich przepisów. Autobusy ZKM są dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Częściej problem tkwi w naszej obojętności.
Codzienność, która bywa wyzwaniem
Stanisława Partyka — mieszkanka Polkowic i seniorka poruszająca się za pomocą chodzika rehabilitacyjnego — zgodziła się wystąpić w filmie promującym kampanię. Spot został zrealizowany przez Urząd Gminy Polkowice we współpracy z Zakładem Komunikacji Miejskiej oraz harcerzami z III Szczepu Harcerskiego Ferramentis w Polkowicach.
Pani Stanisława mówi wprost o swoich doświadczeniach: – Niestety, jest znieczulica wobec takich ludzi jak ja. Trudno wejść na krawężnik, przejść przez chodnik. Nawet jeśli ktoś to widzi, rzadko pomaga – mówi.
Nie są to słowa oskarżenia. To raczej spokojne przypomnienie, że obok nas są osoby, dla których zwykły krawężnik bywa przeszkodą. Co ważne kampania nie jest skierowana wyłącznie do młodzieży, ale do wszystkich, bo jak mówi pani Stasia: – Młodzi ludzie często pomagają. Ale są też dorośli, którzy pozostają obojętni.
To nie wyrzut. To prośba o zauważenie drugiego człowieka.
Harcerska lekcja empatii
W kampanii aktywnie uczestniczą polkowiccy harcerze. Dla nich to coś więcej niż nagranie filmu — to praktyczna lekcja odpowiedzialności i wrażliwości.
– Warto pomagać osobom, które mają trudności z poruszaniem się. Możemy uświadamiać mieszkańców, że ten problem istnieje i trzeba na niego reagować – mówi Olimpia Kościelna, drużynowa 27. Próbnej Drużyny Wędrowniczej Ignis.
Do projektu dołączyli również najmłodsi harcerze. Dla dzieci udział w nagraniu był przygodą, ale też ważnym doświadczeniem.
– Dziękujemy za zaproszenie. Cieszymy się, że mogliśmy wziąć udział w tej akcji – mówi Katarzyna Wezner, mama Antosia i Krysi, który podsumowali krótko: – Fajnie było to nagrywać!
Bo czasem właśnie przez wspólne działanie najłatwiej uczyć empatii.
Autobus jako lustro codzienności
Autobus to społeczeństwo w miniaturze. Ktoś ustąpi miejsca. Ktoś odwróci wzrok. Ktoś nie zauważy — bo patrzy w telefon.
– Niektórzy po prostu nie wiedzą, jak się zachować – zauważa Maja Grzyb z 14. Drużyny DSH Feniksy. – Nie wszyscy zdają sobie sprawę, jak ważne jest przepuszczenie osoby z trudnościami w poruszaniu się czy ustąpienie miejsca.
Podobnego zdania jest Agnieszka Swereda, komendantka III Szczepu Harcerskiego Ferramentis:
– Szacunek wobec osób starszych powoli zanika. Kiedy widzę starszą panią ustępującą komuś miejsca, a obok siedzi młody człowiek niewzruszony, to smutny widok. Harcerze mają swoje zasady i chcą promować pozytywne wzorce.
Bo nigdy nie znamy czyjejś historii
W autobusie nie znamy historii drugiej osoby. Nie wiemy, ile sił kosztowało ją dojście na przystanek. Nie wiemy, czy to dobry dzień — czy dzień pełen bólu. Możemy jednak zrobić coś bardzo prostego: spojrzeć, zauważyć, zareagować.
Bo kultura podróżowania nie zaczyna się od regulaminu. Zaczyna się od człowieka. Od decyzji, że dziś — może po raz pierwszy — nie będziemy obojętni.
Regulamin to nie wszystko
Autobusy są niskowejściowe, odpowiednio oznaczone i technicznie przygotowane do przewozu osób z niepełnosprawnościami. To ważne, ale nawet najlepsze rozwiązania nie zastąpią ludzkich odruchów.
– Mamy regulamin i piktogramy, ale empatia i szacunek to wartości, których chcemy uczyć – podkreśla Dariusz Łopuszyński, dyrektor Zakładu Komunikacji Miejskiej w Polkowicach. – Nawet najlepszy system nie zadziała bez ludzi.
Dekalog, który zaczyna się od spojrzenia
W ramach kampanii powstały m.in. spot wideo pokazujący dobre i złe zachowania pasażerów, który można obejrzeć poniżej, są też artykuły w prasie lokalnej oraz plakat i grafiki, które można zobaczyć w autobusach ZKM oraz na przystankach.
Sercem kampanii jest „Dekalog Kulturalnego Pasażera” — dziesięć prostych zasad, które przypominają m.in. o: ustępowaniu miejsca osobom potrzebującym, nieblokowaniu przestrzeni przeznaczonej dla wózków, szacunku wobec osób z niepełnosprawnościami, uwzględnianiu potrzeb innych pasażerów, zachowaniu kultury osobistej w przestrzeni publicznej.
W praktyce wszystko sprowadza się do jednego: kultura zaczyna się od nas.
